Cafodd hanes ei greu yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru yr wythnos hon pan basiwyd Mesur cyntaf erioed y Cynulliad, sef Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau’r GIG (Cymru) 2007. Bydd y Mesur yn ei gwneud yn haws ac yn gyflymach i gleifion hawlio iawndal pan mae triniaeth a ddarparwyd gan y GIG wedi bod yn esgeulus.  

Hwn yw’r deddfwriaeth sylfaenol gyntaf erioed i gael ei gwneud gan y Cynulliad Cenedlaethol, y gyfraith gyntaf i gael ei phasio yng Nghymru ers i Hywel Dda lunio cyfreithiau yn y ddegfed ganrif a’r gyfraith ddwyieithog gyntaf erioed i gael ei phasio ym Mhrydain.

Bydd y Mesur nawr yn cael ei gyflwyno i EM Y Frenhines i’w gymeradwyo gan Ei Mawrhydi yn y Cyngor. Unwaith y derbynnir Cymeradwyaeth Frenhinol, bydd y Mesur yn gyfraith yng Nghymru.

Dywedodd Yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas AC, Llywydd y Cynulliad: “Rwy’n falch fy mod wedi cadeirio’r drafodaeth gyntaf a gynhaliwyd yn ystod camau terfynol Mesur arfaethedig y Cynulliad a fy mod wedi goruchwylio pasio’r gyfraith gyntaf i gael ei gwneud yng Nghymru er dyddiau Hywel Dda. Mae’r ffaith bod hyn wedi digwydd cyn pen blwyddyn i Ddeddf Llywodraeth Cymru ddod yn gyfraith yn deyrnged i’r Cynulliad a Gweinidogion Cymru a Senedd y DU - bu pob un ohonynt yn barod ac yn abl i ymateb i’r her o sicrhau bod y broses ddeddfu newydd yn gweithio.    

“Rwy’n falch gyda’r ffordd yr ydym wedi ymateb i’r heriau a wynebwyd yn sgil pwerau deddfu newydd Cyfansoddiad Cymru er mis Mai diwethaf. Rydym wedi gweld Mesurau yn cael eu cyflwyno, a chyfres o Orchmynion Deddfwriaethol arfaethedig, i ennill pwerau, gan Weinidogion Cymru a gan ACau unigol.”

(O wefan y Cynulliad)

Mae’r Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol drafft cyntaf, ym maes anghenion dysgu ychwanegol, wedi’i gymeradwyo gan y Cynulliad.

Bydd hysbysiad ysgrifenedig bod y Gorchymyn drafft wedi’i gymeradwyo gan y Cynulliad yn awr yn cael ei anfon at Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Bydd yr Ysgrifennydd Gwladol wedyn naill ai’n gosod y Gorchymyn drafft gerbron y naill Dy’r Senedd a’r llall, neu’n rhoi rhybudd ysgrifenedig i Brif Weinidog Cymru yn dweud ei fod yn gwrthod gwneud hynny a’r rhesymau pam. Os yw’r Gorchymyn drafft yn cael ei osod gerbron Senedd y Deyrnas Unedig bydd trafodaeth arno gan ddau Dy’r Senedd.   Os caiff ei gymeradwyo gan y ddau Dy bydd y Gorchymyn drafft yn cael ei argymell i gael ei gymeradwyo gan Ei Mawrhydi yn y Cyfrin Gyngor.

Unwaith y bo’n cael ei gymeradwyo, byddai cymhwysedd deddfwriaethol pellach yn cael ei roi i’r Cynulliad ym Maes 5 (Addysg a Hyfforddiant) o fewn Atodlen 5 i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.    Byddai’r Cynulliad wedyn â’r grym i wneud ei gyfreithiau ei hun, a elwir yn Fesurau, ym maes addysg a hyfforddiant ar gyfer personau gydag anghenion dysgu ychwanegol.

(o wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru)

Mae Cymru Yfory, corff annibynnol a chanddo sylfaen eang o gefnogaeth, yn cyhoeddi’r datganiad hwn, gan ailbwysleisio ei ymrwymiad i sicrhau dull o lywodraeth i Gymru sy’n ddemocrataidd, yn gyfrifol ac atebol i bobl Cymru.

Yn ystod 2008, bydd Confensiwn cenedlaethol, wedi’i gadeirio gan Syr Emyr Jones Parry, yn dechrau ar ei waith. Fe’i sefydlwyd o dan gytundeb clymblaid Cymru’n Un i baratoi ar gyfer refferendwm ar roi pwerau deddfu pellach i Gymru, yn unol â Deddf Llywodraeth Cymru 2006.

Mae Cymru Yfory yn awyddus i gydweithio â’r Confensiwn ac i barhau ei waith gyda chymdeithas suful drwy Gymru benbaladr wrth adeiladu fframwaith ddemocrataidd, gyfrifol ac atebol ar gyfer llywodraethu Cymru, ble mae’r rhaniad pwerau rhwng San Steffan a Chynulliad Cenedlaethol Cymru yn glir a thryloyw.

Yn sgil y datblygiad hanesyddol yma mae Cymru Yfory yn:

• croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru’n Un i refferendwm er mwyn dwyn i rym y pwerau deddfu cynradd a osodwyd yn Neddf Llywodraeth Cymru 2006;

• galw ar y Cynulliad Cenedlaethol a Llywodraeth y Cynulliad i ddefnyddio’r holl bwerau sydd ar gael iddynt i’w dichonoldeb eithaf  yn ogystal â gwneud popeth posibl i gaffael yr ystod cynhwysfawr o bwerau deddfwriaethol a fydd o help i wella bywydau pobl Cymru, gan ystyried datblygiadau drwy’r Deyrnas Gyfunol yn gyfan;

• annog y Cynulliad Cenedlaethol i hysbysu’n rheolaidd gymdeithas suful drwy Gymru am y camau a gymerodd, ac am unrhyw rwystrau a gafodd, wrth sicrhau defnydd llawn o’r Ddeddf newydd;

• croesawu sefydlu’r Confensiwn, i’w gadeirio gan Syr Emyr Jones Parry, ac yn galw arno i ymgynhori’n helaeth â chymdeithas suful drwy Gymru er mwyn hyrwyddo gwell dealltwriaeth o’r materion perthnasol a sut i ehangu cefnogaeth am fframwaith ddedfwriaethol mwy tryloyw sy’n ateb gofynion Cymru yn yr 21fed ganrif.

Bydd Cymru Yfory ei hun yn trefnu cyfres o sesiynau ymgynghori/seminarau yn ystod 2008, gan dynnu ar Adroddiad Richard yn gyfeirbwynt. Fe fydd hefyd yn monitro’n fanwl ac yn sylwebu ar weithrediad y trefniadau deddfwriaethol sydd ar hyn o bryd yn dod i rym, er mwyn sicrhau y defnyddir nhw yn effeithiol, yn unol ag egwyddorion sefydledig llywodraeth gynrychioliadol, a chan barchu ymreolaeth y Cynulliad Cenedlaethol wrth gyflawni’r cyfrifoldebau a roddwyd o dan y Ddeddf.

Rydyn ni’n gwahodd pawb sy’n cymeradwyo barn a bwriadau Cymru Yfory yn unol â’r uchod i ddatgan eu cefnogaeth.

Cymru Yfory

Fe sefydlwyd Cymru Yfory yn 2004 i annog cefnogaeth i brif yriant Comsiwn Richard ar Bwerau a Threfniadau Etholiadol y Cynulliad Cenedlaethol. Ei gadeirydd yw Archesgob Cymru, Y Parchedicaf Ddr Barry Morgan. Ers 2004 mae’r mudiad wedi ymroi i gadw argymhellion Richard ar yr agenda wleidyddol. Mae hefyd wedi llwyddo i ymgysylltu â a hysbysu cymdeithas suful ynghylch newid cyfansoddiadol yng Nghymru a’r cyfleoedd ar gyfer ymwneud â llywodraeth a’r Cynulliad Cenelaethol o dan y pwerau a roddwyd drwy Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

Pan fydd y Cynulliad Cenedlaethol yn ail-ymgynull ymhen pythefnos, un o swyddogaethau cynta ACau fydd craffu ar dri Gorchymyn Cymhwysedd Deddwriaethol (GCD) sydd eisioes wedi eu gosod gerbron.

Mae'r GCD yn ddull a gyflwynwyd o dan Ddeddf Llywodraeth cymru 2006 ar gyfer trosglwyddo cyfrifoldeb deddfwriaethol dros faterion penodol o'r Senedd yn San Steffan i'r Cynulliad Cenedlaethol. Gwneir hyn drwy ychwanegu at y rhestr o faterion ym meysydd Atodlen 5 y Ddeddf, sydd yn nodi cymhwysderau y Cynulliad mewn ugain o feysydd polisi. Nid yw GDC ynddo'i hun yn cyflwyno deddfwriaeth i Gymru; yn hytrach, mae'n rhoi modd i'r Cynulliad gyflwyno deddfwriaeth o fewn y terfynau cyfreithiol a nodir gan y GCD.

Tra gal GCD gael ei gyflwyno gan Lywodraeth y Cynulliad, Pwyllgorau'r Cynulliad neu ACau unigol, mae'r tri sydd gerbron y Cynulliad ar hyn o bryd wedi eu cyflwyno gan y Llywodraeth.

Gorchymyn Arfaethedig Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd Deddfwriaethol) 2007 (ynghylch Anghenion Dysgu Ychwanegol)

Dyma'r GCD cyntaf erioed i gael ei osod gerbron y Cynulliad, a bydd yn rhoi'r pwer i'r Cynulliad allu deddfu ar fater anghenion dysgu ychwanegol. Gallwch ddarllen y GCD arfaethiedig a nodyn esboniadol yma.

Mae'n rhaid i bob GCD fynd drwy broses o graffu gan bwyllgor arbennig, a fe gyfarfu'r Pwyllgor ar y Gorchymyn ynghylch Anghenion Dysgu Ychwanegol am y tro cyntaf ar 12 Gorffennaf 2007.

Mae'r Pwyllgor wedi lansio ymgynghoriad cyhoeddus ar y GCD, a gwahodd sylwadau gan y cyhoedd ar egwyddor a chynwys y GCD. Rhaid ymateb erbyn dydd Gwener 21 Medi. Cliciwch yma am fwy o fanylion ar sut i gyfrannu.

Gorchymyn Arfaethedig Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd Deddfwriaethol) (Rhif 2) 2007 (ynghylch Diogelu’r Amgylchedd a Rheoli Gwastraff)

Gorchymyn Arfaethedig Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd Deddfwriaethol) (Rhif 3) 2007 (ynghylch Plant Hawdd eu Niweidio a Thlodi Plant )

Rydym yn hapus i gyhoeddi bod Sir Jeremy Beecham bellach wedi cytuno i annerch Cynhadledd Cymru Yfory "Yfory'r Cynulliad" ar yr 20fed o Dachwedd 2006 yng Nghanolfan Gynhadledd Prifysgol Caerdydd, Penylan.

Mae'r rhestr o siaradwyr gwadd bellach yn cynnwys
* Llywydd y Cynulliad yr Arglwydd Dafydd Elis Thomas AC;
* Awdur Adroddiad "Beyond Boundaries" Sir Jeremy Beecham;
* Is-weinidog Seneddol Cymru Nick Ainger AS;
* Gweinidog Busnes Llywodraeth Cynulliad Cymru Jane Hutt AC;
* Cadeirydd Pwyllgor Rheolau Sefydlog y Cynulliad Cenedlaethol Jenny Randerson AC.
* Cymrawd Ymchwil Ysgol Gyfraith Caerdydd David Lambert a'i Brif Ymchwilydd Marie Navarro.

Yn ystod y prynhawn fe fydd hefyd gyfle i drafod effaith Deddf Cymru yn ôl themâu penodol o fewn grwpiau llai.

Cliciwch yma am y manylion diweddaraf ar raglen y dydd ac i lawr-lwytho'r ffurflen gofrestru.

Os ydych chi am ddeall pwerau’r Cynulliad wedi Mai 2007, newidiadau mewn cyfrifoldebau, strwythurau a gweithdrefnau newydd y Cynulliad, ac effaith bosibl rhain ar eich sector a’ch sefydliad, yna mi fydd y gynhadledd o ddiddordeb i chi.

Cost y gynhadledd yw £75 (£55 gostyngedig)

Dim ond ffurflenni cyflawn a fydd yn sicrhau mynediad i'r Gynhadledd - nid yw datganiadau o ddiddordeb blaenorol yn ddilys.

Cynhadledd Cymru Yfory: Tachwedd 20 2006

Beth?
Cynhadledd un-dydd “Yfory’r Cynulliad” yng Nghanolfan Gynhadledd Prifysgol Caerdydd, Penylan. 

Pryd?
20fed o Dachwedd, 2006.  

Pam?
Cynhadledd undydd yn cynnwys cyfraniadau gan academyddion, gwleidyddion a chyfle i’r sawl sy’n mynychu i rannu cwestiynau, a thrafod cyfleoedd, gobeithion a gofidion mewn grwpiau pwnc wrth i ni wynebu cyfnod hynod gyffroes ag allweddol yn hanes datganoli yng Nghymru.  

I bwy?
Pawb sy’n ymwneud â, neu sy’n diddori mewn gwleidyddiaeth a llywodraethiant Cymreig. Bydd yn gyfle i ddysgu mwy ynglŷn â phwerau’r Cynulliad wedi Mai 2007, y gweithdrefnau newydd, a swyddogaeth San Steffan yn y system lywodraethu newydd.   

Cofrestru?
Gallwch gofrestru diddordeb yn y gynhadledd nawr trwy gysylltu â cymruyfory@stratamatrix.co.uk. Manylion pellach i ddilyn.   

Pob croeso i chi ddanfon y wybodaeth hon ymlaen at unrhywun arall allai fod â diddordeb.

Mae trawsgrifiad y cyfarfod ar gael i ddarllen yma.

Mae David Lambert a Marie Navarro o Ysgol y Gyfraith, Caerdydd wedi creu papur sy’n esbonio’r drefn debygol ar gyfer Gorchmynion yn y Cyfrin Gyngor.

Mi fydd y broses yn effeithio ar ddeddfu yng Nghymru yn dilyn etholiadau’r Cynulliad ym Mai 2007 wedi ymddeddfiad Deddf Cymru 2006.

Darllen: Trefn Gorchmynion yn y Cyfrin Gyngor

Mae Cymru Yfory wedi paratoi cyfres o welliannau i Fesur Cymru sydd ar ei thaith trwy San Steffan ar hyn o bryd. Y nod yw gwella'r modd y llywodraethir Cymru trwy sicrhau bod gan y Cynulliad y grym i reoli yn effeithiol.
Gellir gweld y 26 o welliannau a ddrafftiwyd gan Cymru Yfory yma